A. M. Reszetow

 
DWA LISTY B. PILSUDSKIEGO DO L. J. SZTERNBERGA
(1903 r.)

Jak wiadomo Rosyjski Komitet ds. badań Środkowej i Wschodniej Azji w aspekcie historycznym, archeologicznym, lingwistycznym i etnograficznym powstał w lutym 1903 r. XIII Międzynarodowy Kongres Orientalistów, który odbył się w 1902 roku w Hamburgu, zatwierdził projekt  Statutu Rosyjskiego Komitetu, a 2 lutego 1903 r. statut i skład osobowy zarządu zostały zatwierdzone przez cara Mikołaja II. W skład biura Komitetu weszli przewodniczący - akademik W. W. Radłow, wiceprzewodniczący - W. A. Żukowski, sekretarze - W. W. Bartold i L. J. Szternberg. [1]
Natychmiast po opublikowaniu ukazu carskiego Rosyjski Komitet aktywnie zaczął organizować ekspedycję badającą narody Azji. Propozycję współpracy, jako jednemu z pierwszych, Komitet złożył przebywającemu na Sachalinie Bronisławowi Piłsudskiemu, o czym świadczą opublikowane wcześniej materiały [2]. Jak się wydaje zachęceniem B. Piłsudskiego do zbierania materiałów o narodach Sachalinu, przede wszystkim zaś o Ajnach i Gilakach, był zainteresowany L. J. Szternberg. Pracując w Sankt – Petersburskim Oddziale Archiwum RAN nad dokumentami zbioru Rosyjskiego Komitetu, odkryłem dwa nowe listy B. Piłsudskiego do L. J. Szternberga, napisane w 1903 r. [3], ale nie umieszczone w znanym wydaniu listów B. Piłsudskiego do L. J. Szternberga „Drogi Lwie Jakowlewiczu...”. Wzmianka o pierwszym z listów pojawia się w wyżej wspomnianej książce: „Dawno do Pana nie pisałem, jeśli nie liczyć listu wysłanego z Japonii jako do sekretarza Towarzystwa ds. badań Wsch[odniej] i Środ[kowej] Azji” [4]. Publikowane listy – pierwszy z 4 sierpnia 1904 r. i drugi z 23 listopada 1903 r. – pozwala ustalić, iż list, który ukazał się pod № 59 został napisany między tymi dwiema datami. Drugi list, podobnie jaki i pierwszy, zawiera określone szczegóły o działalności B. Piłsudskiego w 1903 r. i niewątpliwie zainteresuje badaczy. Skupia on uwagę na sytuacji napisania przez B. Piłsudskiego wstępnego sprawozdania z prac w latach 1902-1903 [5]. Sprawozdanie najwyraźniej powstawało w pośpiechu i dlatego zostało oddane przez autora do przepisania, a potem niesprawdzone. B. Piłsudski pragnął wysłać sprawozdanie (a raczej tylko jego początek) jak najszybciej, przy czym nie było ono przeznaczone do druku, a tylko do przejrzenia i zaopiniowania. Świadczy o tym odautorska notatka, sporządzona ręką B. Piłsudskiego, która niestety nie została włączona do publikacji: Do etnografa L.J. Szternberga. Początek wstępnego sprawozdania wysyłam w celu przejrzenia i zaopiniowania. Być może przy przepisywaniu wkradły się błędy – nie czytałem. Sprawozdanie to będzie wysłane pierwszą pocztą zimową pod koniec grudnia, a dostarczone w lutym 1904 r.” [6]. A propos, wnioskując po charakterze pisma, w pośpiechu pisana była także i notatka, dołączona do opublikowanego tekstu wstępnego sprawozdania [7].
Listy te, podobnie jak inne, były uważnie czytane przez L. J. Szternberga, który umieszczał na nich swoje uwagi. W drugim liście podkreślił on doniesienia o planach badacza: „Tłumaczenia dalszych tekstów, stworzenie wstępnych zarysów wg poszczególnych zagadnień z etnografii Ajnów, próby pomiarów antroponimicznych, stworzenie gramatyki języka i słownika słów używanych współcześnie i tylko w poezji. Będą jeszcze nowe przypadkowe nagrania, a pozostały mi już tylko nieco ponad trzy miesiące, potem zaś chcę jechać do Oroków (od marca do maja lub czerwca) do Tarajki” (l.57) i „zacząłem powoli tworzyć słownik ajnusko– rosyjski, a przy tym wyjaśniać i tworzyć system reguł gramatycznych” (l.59)
 

Przygotowania tekstu listów do druku dokonał A. M. Reszetow

-----------------------
 Reszetow Aleksander Michajłowicz, kandydat nauk historycznych, kierujący oddziałem Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej Muzeum Antropologii i Etnografii im. Piotra Wielkiego Rosyjskiej Akademii Nauk.

Przypisy:
[1]. Sankt – Petersburska Filia Archiwum RAN (dalej PFA RAN), zb.148, sp.1, d.29, l. 34.
[2]. Piłsudski B. "Drogi Lwie Jakowlewiczu..." (Listy do L. J. Szternberga. Lata 1893 -
      1917). Jużno - Sachalińsk, 1996. S. 196-215.
[3]. Rosyjski Komitet ds. badań Środkowej i Wschodniej Azji. Listy rosyjskich i zagranicznych uczonych z gratulacjami dotyczącymi założenia Komitetu a także z  doniesieniami o planowanych ekspedycjach na Powołże, do Azji Środkowej. Turkiestan. PFA RAN, zb.148, sp.1, d.16, l.34, 37-52.
[4]. Piłsudski B. "Drogi Lwie Jakowlewiczu..." S. 209.
[5]. Na ten temat także: Łatyszew W. M. Wstępne sprawozdanie Bronisława Piłsudskiego // Wiadomości Muzeum Sachalińskiego.Rocznik sachalińskiego obwodowego muzeum krajoznawczego № 3 Jużno-Sachalińsk, 1996. S. 394-397; Piłsudski B. Wstępne sprawozdanie o wyjeździe Bronisława Piłsudskiego do Ajnów wyspy Sachalin w latach 1902-1903 // Tam że. S. 398-402.
[6]. PFA RAN, zb.148, sp.1, d.29, l. 90 (na odwrotnej stronie).
[7]. Piłsudski B. Wstępne sprawozdanie... S. 401-402.
 

Tłumaczenie: Katarzyna Matwiejczyk