N. A. Łajgun
    O przebiegu imprez kulturalnych w związku z międzynarodowym obchodem dziesięciolecia rdzennych ludów świata w okręgu sachalińskim.


Uchwałą rządu Federacji Rosyjskiej z dnia 11 stycznia 1993 roku nr.22 „ O wykazie rejonów występowania małych liczebnie narodów Północy” i  uchwałą  Rady Ministrów rządu Federacji Rosyjskiej z dnia 7 października 1993 nr.997 „ O wniesieniu  zmian w wykaz rejonów występowania małych liczebnie ludów  Północy” na terytorium okręgu sachalińskiego zatwierdzono 6 okręgów występowania małych liczebnie ludów  Północy: aleksandrowsko-sachaliński(205), ochiński(1237), noglikski(1018), poronajski(476), tymowski(226), smirnychowski(45), gdzie występuje 84% z ich ogólnej liczby(według wstępnych danych rejonowych administracji na dzień 1 stycznia 1998 roku – 3429 osób ludów obwodu północnego). Najbardziej licznymi są: Niwchowie, Orokowie, Ewenkowie, Nanajowie. Z nich 53% żyje w miastach, a 47% na wsi. Z ogólnej liczby rdzennych małych liczebnie ludów Północy 1273 osoby stanowią dzieci i młodzież do lat 18-stu, 1725 osoby to ludzie w wieku produkcyjnym.. Los  starszych grup wiekowych (powyżej  wieku produkcyjnego) w ogólnej  liczbie aborygeńskiej  ludności Północy stanowi wszystkiego 6,5%(224 osoby), w tym czasie średnia krajowa wynosi 19,6%. Jak wskazują informacje otrzymywane z okręgów długość życia obywateli, należących do małych liczebnie ludów Północy, jest poniżej średniego poziomu w okręgu i Rosji, a poziom śmiertelności rdzennej ludności Północy, a szczególnie wśród ludzi w wieku produkcyjnym, przewyższa średnią regionalną o 1,3 raza. Wskaźniki zdrowia małych liczebnie narodów Północy w ostatnich latach mają ujemną dynamikę pośród wszystkich dorosłych grup ludności. Od 1995 roku zachorowalność dzieci wzrosła o 9,9%, młodzieży o 31%, a dorosłych o 17,5%. Niepomyślną pozostaje sytuacja występowania gruźlicy wśród małych liczebnie ludów Północy. W 1997 roku poziom zachorowalności wyniósł 332,8 na 100 tys.  ludzi przy okręgowym wskaźniku 70,5. Wzrosły i wskaźniki zachorowalności na gruźlicę z 1198 przypadków w 1996 roku do 1542 przypadków na 100 tys.  ludzi w 1997 roku.
W gospodarce ludowej okręgu zatrudnionych jest 959 osób lub prawie jedna trzecia ogólnej liczby. Na dzień 1 stycznia 1998 roku w służbach zatrudnienia ludności były zarejestrowane 173 osoby, z liczby małych liczebnie ludów Północy poszukujące pracy, a z nich 139 osób otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. W ciągu roku 74 osoby znalazły pracę.
 Przeważnie małe liczebnie ludy Północy zatrudniane są w tradycyjnych gałęziach gospodarki(409 osób) – rybołówstwie, hodowli jeleni, ludowo-artystycznych przemysłach, zajmują także się polowaniem na morskie i futerkowe zwierzęta. Obecnie w okręgu zarejestrowane są 53 rodowe, rodzinne gospodarstwa. Narodowe gospodarstwa i przedsiębiorstwa tradycyjnych gałęzi są nierentowne z powodu wysokich strat produkcyjnych, niekonkurencyjności wypuszczanej produkcji i wiodą one  nędzny żywot.
Najważniejszym narzędziem państwowej polityki socjalno-ekonomicznej pomocy rdzennym małym liczebnie ludom, zachowaniem i rozwojem ich odrębności oraz tradycyjnych narodowych form gospodarki jest okręgowy docelowy program „Ekonomiczny i socjalny rozwój rdzennych małych liczebnie ludów Północy do roku 2000”. Program opracowany wspólnie z rejonowymi administracjami oraz społecznymi formacjami i gospodarczymi strukturami rdzennych małych liczebnie ludów Północy, z zainteresowanymi  komitetami, departamentami, i oddziałami okręgowej administracji; zatwierdzony przez okręgową Dumę Sachalińską w dniu 22 lutego 1998 nr.12/1/18-2.
Okręgowy docelowy program skierowany jest na zabezpieczenie korzystnej socjalno-demograficznej sytuacji: zniżenie poziomu śmiertelności, zwłaszcza wśród  dzieci, poprawę socjalno-bytowych i sanitarno-higienicznych warunków; podwyższenie poziomu usług lekarskich; rozwój tradycyjnych gałęzi gospodarki; zniżenie poziomu bezrobocia. Każdego roku podczas ustalania budżetu okręgu, przewiduje się środki na finansowanie programu. Na rok 1998 w budżecie okręgowym przewidziano 1,3 miliona rubli. W ciągu roku, rozporządzeniem gubernatora, przeznaczone zostały środki pieniężne na sumę 1157 tys.  rubli dla administracji miast i okręgów, społecznych formacji i gospodarczych struktur małych liczebnie ludów Północy, dla departamentów i przedsiębiorstw na realizację imprez kulturalnych okręgowego docelowego programu. Obejmuje on: dodatkowe żywienie dzieci i uczniów  z liczby małych liczebnie ludów Północy uczęszczających do przedszkolnych instytucji, do szkół internatów, szkół z przyszkolnymi internatami i zawodowych liceów tradycyjnych przemysłów Północy  w aleksandrowsko-sachalińskim, ochińskim, noglikskim, tymowskim i poronajskim okręgu. Ponadto wypłatę dotacji pasterzom, hodowcom jeleni oraz robotnikom ludowo-artystycznych przemysłów żyjącym w aleksandrowsko-sachalińskim okręgu; okazanie pomocy materialnej nieubezpieczonym wielodzietnym rodzinom z liczby  małych liczebnie ludów Północy; pomoc rodzinnym rodowym gospodarstwom, zajmującym się tradycyjnymi gałęziami gospodarki; pomoc dla muzeów etnograficznych i narodowych zespołów; udzielenie pomocy materialnej studentom i uczącym się w średnich specjalistycznych szkołach oraz na wyższych uczelniach, politechnikach i td; poprawę warunków mieszkalnych małych liczebnie ludów Północy noglikskiego i ochińskiego okręgu; organizację miejsc pracy dla małych liczebnie ludów Północy wieś Trambaus aleksandrowsko-sachalińskim okręgu; nabycie autobusu dla przewozu uczniów z rejonu; pomoc społecznym formacjom małych liczebnie ludów Północy; przeprowadzenie kompleksu prac przy ustaleniu granic terenu tradycyjnego wykorzystania przyrody oraz warunków wykorzystania ziemi; przeprowadzenie naukowo-praktycznej konferencji „Ekologia języka: języki rdzennych ludów Północy” i pierwszego okręgowego festiwalu twórczości artystycznej małych liczebnie ludów Północy sachalińskiego okręgu; przeprowadzenie medyczno-genetycznych badań Oroków i innych.
Oprócz tego  były przeznaczone środki w wysokości  310,05 tys.  rubli na letni wypoczynek dzieci ludów Północy, w tym z lokalnych budżetów 62,7 tys.  rubli, z pozabudżetowego funduszu 147,9 tys.  rubli i z federalnego budżetu 99, 45 tys.  rubli. Odpoczęło łącznie 445 dzieci małych liczebnie ludów Północy, na zdrowotnych obozach, w sanatoriach leczniczo-zapobiegawczych i w obozach dziennych.
Dla osiągnięcia sukcesu przy realizacji programu „Ekonomiczny i socjalny rozwój rdzennych małych liczebnie ludów Północy do 2000 roku” okręgowe administracje wraz z departamentami, zarządami, komitetem ekonomiki i administracjami okręgów, w których żyją małe liczebnie ludy Północy, opracowali szereg okręgowych programów, skierowanych na polepszenie socjalno-ekonomicznych warunków życia małych liczebnie ludów Północy Sachalinu:
1. W programie państwowej pomocy małym przedsiębiorstwom w okręgu sachalińskim na lata 1998-2000 znajduje się rozdział: „utworzenie i pomoc centrom rzemiosła, tradycyjnych ludowych przemysłów i artystycznych produkcji (Uchwała Dumy sachalińskiego okręgu z dnia 22 stycznia 1998 nr.12/1/15-2)
2. W programie zatrudnienia ludności sachalińskiego okręgu na lata 1998-2000 wydzielony jest podprogram „Pomoc przy zatrudnieniu ludów Północy” (Uchwała Dumy okręgu sachalińskiego z dnia 25 czerwca 1998 nr.12/12/230-2)
3. Do programu „ Dzieci Sachalinu” został włączony podprogram „ Dzieci Północy ( Uchwała Dumy okręgu sachalińskiego z dnia 16 kwietnia 1997 nr.8/114-2

Wykonując uchwały rządu Federacji Rosyjskiej z dnia 2 sierpnia 1997 roku nr.872 „ O narodowym organizacyjnym komitecie do przygotowania i wykonania Międzynarodowego Dziesięciolecia  rdzennych ludów świata” i z dnia 2 grudnia 1997 roku nr.576 „ O zatwierdzeniu kompleksowego planu imprez kulturalnych dla przeprowadzenia Międzynarodowego Dziesięciolecia rdzennych ludów świata na okres 1997-2004 w okręgu sachalińskim”. Na podstawie danych uchwał administracje okręgowe zwartego, spoistego współżycia małych liczebnie ludów Północ:  aleksandrowsko-sachalińskiego, poronajskiego, noglikskiego, ochinsliego, tymowskiego i smirnochowskiego swoimi uchwałami  zatwierdziły komitety organizacyjne i programy imprez kulturalnych do przeprowadzenia Międzynarodowego Dziesięciolecia rdzennych ludów świata na okres 1997-2004 (sprawozdanie o przeprowadzeniu imprez kulturalnych w związku z odbyciem Międzynarodowego Dziesięciolecia rdzennych ludów świata załącznik nr.1)
Oprócz tego przyjęto uchwałę gubernatora z dnia 20 sierpnia 1998 nr.326 „O przeprowadzeniu pierwszego okręgowego festiwalu  artystycznej twórczości rdzennych ludów Północy”.
W ciągu pierwszego i na początku drugiego półrocza 1998 roku wspólnie z administracjami okręgów: tymowskiego, ochińskiego, noglikskiego i poronajskiego odbyły się obrady „O priorytetowych miarach dla stabilizacji socjalno-ekonomiczego położenia małych liczebnie ludów Północy”.
Mimo tych wszystkich przyjętych miar przez okręgową administrację i administrację municypialnych   struktur, sytuacja w zaludnionych punktach, gdzie żyją Niwchowie, Orokowie, Ewenkowie, Nanajcy i inni, jest bardzo ciężka. Pożary lasów w roku 1998 wyrządziły poważne straty w aleksandrowsko-sachalinskim, ochińskim, noglikskim, tymowskim, smirnowskim okręgu, w których żyją rdzenne małe liczebnie ludy Północy i zajmują się tradycyjnymi gałęziami gospodarki -  hodowlą jeleni, polowaniem na futerkowe zwierzęta zbieraniem dzikorosnących, pożytecznych roślin. Pożar zniszczył 32% hektarów całości użytków leśnych i pastwisk do wypasania jeleni.
Brak finansowania z federalnego budżetu jest podstawowym problemem wykonania programu „Ekonomiczny i socjalny rozwój rdzennych małych liczebnie ludów Północy na rok 2002”, przeprowadzenia imprez kulturalnych Międzynarodowego Dziesięciolecia rdzennych ludów świata.
W celach zapobieżenia  nadzwyczajnej sytuacji w sprawie socjalno-ekonomicznego położenia Niwchów, Oroków, Ewenków, Nanajców i innych oraz rozwiązania dojrzałych problemów administracja okręgu uważa za niezbędne:
1. Administracja okręgu sachalińskiego ma spłacić zadłużenie w Ministerstwie Finansów Rosji i Ministerstwie Polityki Regionalnej Rosji w związku z programem „Ekonomiczny i socjalny rozwój rdzennych małych liczebnie ludów Północy do 2000 roku” w wysokości 6336890 rubli za lata 1996-1997 i rozpocząć finansowanie za rok 1998.
2. Ministerstwo Regionalnej Polityki Rosji i administracja okręgu sachalińskiego ma przygotować w określonym porządku i wnieść do rządu Federacji Rosyjskiej projekt uchwały „O pilnych, naglących miarach dla stabilizacji socjalno-ekonomicznej sytuacji Niwchów, Oroków, Ewenków, Nanajców i innych w okręgu sachalińskim”.
3. Ministerstwo Finansów i Ministerstwo ds. produkcji gospodarki wiejskiej Rosji ma wydzielić środki pieniężne na sumę 6704,130 tys.  rubli dla przywrócenia zniszczonych przez pożar, użytków i pastwisk dla jeleni.
4. Rozwiązanie problemu przez Komitet Rosyjski ds. rybołówstwa o wydzieleniu limitów na połów łososia syberyjskiego i niektórych ryb z gatunku jesiotrowatych oraz zwiększeniu normy do 299 kg  połowu ryb z gatunku łososiowatych( łososia syberyjskiego, gorbuszy) dla prywatnego użytku małych liczebnie ludów Północy.

Łajgun Nadzieżda Aleksandrowna, kandydat nauk, kierownik oddziału do spraw ludów Północy Administracji rejonu Sachalińskiego.

Tłumaczenie: Iwona Denisiewicz